Nəqliyyat vasitələrinin və avadanlığın qiymətləndirilməsi
Avtomobilin, xüsusi texnikanın, maşın və avadanlığın bazar dəyərini müəyyən edirik — alqı-satqı, bölgü, miras, girov mübahisələri, nizamnamə kapitalına qoyuluş, maliyyə hesabatlılığı və məhkəmə üçün. Qiymətləndirmə hesabatı “Qiymətləndirmə fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun tərtib edilir.
Nə vaxt lazımdır
- Alqı-satqı. Avtomobili, texnikanı və ya avadanlığı satmazdan və ya almazdan əvvəl — danışıqlarda əsaslandırılmış qiymətə istinad etmək üçün.
- Bölgü və miras. Boşanma, əmlakın bölünməsi və miras zamanı — tərəflərin istəyi ilə, dəyəri müstəqil şəkildə əsaslandırmaq üçün.
- Girov və icra icraatı. Girov əmlakı ilə bağlı məhkəmə mübahisələrində — məhkəmənin qərarı əsasında. İcra icraatında borclunun əmlakını, qanunda göstərilən istisnalardan başqa, qiymətləndirici qiymətləndirir (“İcra haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 51.1-ci maddəsi).
- Nizamnamə kapitalına qoyuluş. Nəqliyyat vasitəsi və ya avadanlıq cəmiyyətə pul olmayan əmlak kimi verildikdə. Qoyulan əmlakın pulla qiymətləndirilməsi müstəqil ekspert yoxlamasından (auditdən) keçirilməlidir (Mülki Məcəllənin 64.9-cu maddəsi). Qiymətləndirmə hesabatı bu dəyəri əsaslandırır (bax: Nizamnamə kapitalına qoyulan əmlakın qiymətləndirilməsi).
- Maliyyə hesabatlılığı. Əsas vəsaitlərin yenidən qiymətləndirilməsi, ədalətli dəyərin müəyyən edilməsi (IAS 16, IFRS 13).
- Məhkəmə. Əmlak mübahisələrində — tərəfin sifarişi ilə və ya məhkəmənin qərarı əsasında (“Qiymətləndirmə fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 9.2-ci maddəsi).
- Dövlət və bələdiyyə əmlakı. Belə əmlak özgəninkiləşdirildikdə qiymətləndirmə məcburidir (həmin Qanunun 8.1-ci maddəsi).
- Yol-nəqliyyat hadisəsindən sonra zərər — bax: Dəymiş zərərin qiymətləndirilməsi.
Nəyi qiymətləndiririk
- Nəqliyyat vasitələri: minik və yük avtomobilləri, avtobuslar, motosikletlər, qoşqular və yarımqoşqular.
- Xüsusi texnika: tikinti, yol və kənd təsərrüfatı texnikası — ekskavator, buldozer, kran, yükləyici, traktor, kombayn.
- Maşın və avadanlıq: istehsalat avadanlığı, dəzgahlar və istehsal xətləri, ticarət, anbar və ofis avadanlığı.
- Əsas vəsaitlər siyahı üzrə: müəssisənin balansındakı nəqliyyat vasitələri və avadanlıq — hər vahidin dəyəri və ümumi dəyər.
Dəyərə təsir edən amillər yoxlanılır və nəzərə alınır: texniki vəziyyət, yürüş və ya iş saatları, komplektasiya, istismar şəraiti, ekoloji sinif, bazarda analoqların təklifi.
Qanun nə deyir
- Maşın və avadanlıqların, nəqliyyat vasitələrinin qiymətləndirilməsi qiymətləndirmə fəaliyyətinin istiqamətlərindən biridir (“Qiymətləndirmə fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 4.1.1-ci maddəsi).
- Qiymətləndirmə fəaliyyəti ilə yalnız Qiymətləndiricilər Palatasının üzvləri məşğul ola bilər (həmin Qanunun 18.2-ci maddəsi). Şirkət Azərbaycan Respublikası Qiymətləndiricilər Palatasının qiymətləndirmə təşkilatları siyahısına daxildir. Qiymətləndiricilərimiz Palatanın üzvləridir (aqp.gov.az).
- Hesabatdakı yekun dəyər məhkəmə qaydasında ləğv edilmədikcə həqiqi hesab olunur (həmin Qanunun 10.4-cü maddəsi). Məhkəmədə hesabat digər sübutlarla birlikdə qiymətləndirilir.
- Qiymətləndiricinin xidmət haqqı yekun dəyərdən asılı deyil (həmin Qanunun 17.1-ci maddəsi).
Sizdən hansı sənədlər lazımdır
- Nəqliyyat vasitəsi və xüsusi texnika: qeydiyyat şəhadətnaməsi (texniki pasport). Olduqda — alış sənədləri, texniki xidmət və təmir sənədləri.
- Avadanlıq: alış sənədləri və ya balans məlumatı, texniki pasport, inventar siyahısı.
- Məqsəddən asılı olaraq: məhkəmənin qərarı və ya icra məmurunun sifarişi, girov müqaviləsi, cəmiyyətin təsis sənədləri, miras işi üzrə sənədlər.
Dəqiq siyahını müraciətdən sonra, obyektə və məqsədə uyğun göndəririk.
Necə işləyirik
Müraciət.
Obyekti, qiymətləndirmənin məqsədini və onun yerləşdiyi yeri dəqiqləşdiririk.
Müqavilə.
Qiymətləndirmə yazılı müqavilə əsasında aparılır (“Qiymətləndirmə fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 9.1-ci maddəsi). Müqavilədə obyekt, qiymətləndirmənin məqsədi və dəyərin müəyyən ediləcəyi tarix göstərilir.
Obyektə baxış.
İdentifikasiya nömrələrinin (VIN, zavod nömrəsi) yoxlanılması, texniki vəziyyətin qiymətləndirilməsi, fotoçəkiliş. Baxışı Bakıda və regionlarda keçiririk.
Hesablama və hesabat.
Bazar məlumatları mənbələri göstərilməklə toplanır, yanaşma və metodlar əsaslandırılır. Hesabat təhvil verilməzdən əvvəl onunla tanış olub iradlarınızı əlavə edə bilərsiniz (həmin Qanunun 13.1.6-cı maddəsi). Qiymətləndirici irad və təklifləri nəzərdən keçirir, lakin yekun dəyəri müstəqil müəyyən edir (həmin Qanunun 15-ci maddəsi).
Nə alırsınız
Qiymətləndirmə hesabatı (“Qiymətləndirmə fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 10.2-ci maddəsi): obyektin təsviri və fotoşəkilləri, qiymətləndirmənin əsası, dəyərin müəyyən edildiyi tarix, əsaslandırılmış yanaşma və metodlar, istifadə olunan mənbələr, yekun dəyər. Bir neçə vahid olduqda — hər vahid üzrə dəyər cədvəli. Hesabat iki nüsxədə tərtib edilir: biri sizə verilir, ikincisi qiymətləndiricidə saxlanılır. Hesabat qiymətləndirici tərəfindən imzalanır və təşkilatın möhürü ilə təsdiq olunur (həmin Qanunun 10.1-ci və 10.3-cü maddələri). Elektron surəti də təqdim edilir.
Hesabat “Qiymətləndirmə fəaliyyəti haqqında” Qanuna, müqavilədə nəzərdə tutulduqda isə Beynəlxalq Qiymətləndirmə Standartlarına (IVS 2025) uyğun tərtib olunur.
Tez-tez verilən suallar
Avtomobili görmədən qiymətləndirmək olarmı?
Hesabat üçün baxış lazımdır: identifikasiya və texniki vəziyyət dəyərə birbaşa təsir edir. Obyekt artıq yoxdursa (satılıb və ya məhv olub), qiymətləndirmə sənədlər və fotoşəkillər əsasında aparılır və bu şərt hesabatda açıq göstərilir.
Keçmiş tarixə dəyəri müəyyən etmək olarmı?
Bəli. Dəyər mirasın açıldığı, sövdələşmənin bağlandığı və ya hadisənin baş verdiyi tarixə həmin dövrün bazar məlumatları əsasında hesablanır.
Notarius miras və ya bölgü üçün hesabat tələb edirmi?
Hesabat tərəflərin istəyi ilə, dəyəri müstəqil şəkildə əsaslandırmaq üçün hazırlanır. Konkret işdə onun tələb olunub-olunmadığını notariusdan dəqiqləşdirin.
Köhnə avadanlığı silmək üçün hesabat verirsinizmi?
Dövlət müəssisə və təşkilatlarının, habelə nizamnamə kapitalında dövlətin payı olan müəssisələrin yararsız hala düşmüş əsas vəsaitlərinin silinməsinə “Qiymətləndirmə fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu şamil edilmir (həmin Qanunun 3.2-ci maddəsi). Bu halda əsas vəsaitlərin vəziyyəti barədə mütəxəssis rəyi hazırlanır. Digər müəssisələr üçün mütəxəssis rəyində silinmənin səbəbləri — fiziki qüsurlar, təmirin iqtisadi cəhətdən məqsədəuyğun olmaması, köhnə texnika üçün mənəvi köhnəlmə — göstərilir. Bax: “Konsaltinq”.
Müraciət göndərin
Obyekti, qiymətləndirmənin məqsədini və onun yerləşdiyi yeri yazın — lazım olan sənədlərin siyahısını göndərək.
Və ya birbaşa: +994 50 102 10 23
WhatsApp: +994 50 102 10 23
office@aecs.az